Философийн түүх (10-р хэсэг)

өмнөх - Протагор ба Горгиас (МЭӨ 450-д он)

• Сократ (МЭӨ 450-д он)

Ийнхүү МЭӨ 450 оны үед эртний Грекэд Харьцангуй үзэл түгэн дэлгэрчээ.

Философийн түүхэнд ийм нэг зүй тогтол байдаг бөгөөд, философи маань өөрөө ерөнхийдөө доорх процессын давталтууд байдаг гэхэд болно.

Залагч долгионы асуудал

өмнөх - Залагч долгионы тайлбар

Хос нүхний туршилт дээр судлаачидыг зовоогоод байсан хачирхам үзэгдэл бол “Нэг нэгээр нь электроныг буудаад байхад, тэдгээрийн ажиглагдах байрлалын тархалт нь яагаад ч юм долгион хэлбэртэй болоод байх юм” гэх асуудал байсан. 

Бутан

Эртээ урьд цагт Haylay хэмээх нэгэн өөдрөг өвөө байж гэнэ.

Идэхгүйн гайхамшиг

Хүн, идэхгүй бол амьдарч чадахгүй.

Гэтэл бас идэхгүйн учир амьд яваа ч хүн гэж байна.

Мори Мичиё хэмээх Япон бүсгүй нэгэн хүнд өвчин тусчээ.

Сүүлчийн мишээл

Сасабару Рүико бол нэгэн тусгай чадварыг эзэмшсэн эмэгтэй. Тэр чадвар нь гэвэл, талийгаачийн гэмтсэн цогцосыг нямбайлан сэргээх техник. Тэрээр Япондоо ч тоотой хэдхэн “цогцос засварлагчидын” нэг юм.

Гүйх гэж төрсөн хүмүүс

 Гүйх гэж төрсөн хүмүүс гэж байна. Ямар ч морь, буга тэдний тасралтгүй гүйх чадлыг бараадахгүй. Шөнийн турш 100 км замыг зогсолтгүй гүйгээд туулчихна. Тэднийг Рарамуричууд (Тарахумарачууд) гэдэг.

-      Яагаад ингэж их гүйдэг юм бэ?

-      No se (мэдэхгүй)

Философийн түүх (9-р хэсэг)

өмнөх - Харьцангуй үзлийн эхлэл (МЭӨ 450-д он)

• Протагор ба Горгиас (МЭӨ 450 оны үед)

МЭӨ 450 оны үед философийн түүхэнд Харьцангуй үзэл гарч ирэв.

Тэгтэл.

Афарын гурвалжин

Манай дэлхий дээрх хамгийн халуун цэг. Тэр бол Африкийн “Афарын гурвалжин” буюу Афарын хотгор юм.

Жилийн дундаж температур 34.4С. Дээр нь хуурайшилт гэж нөхцөлгүй. Хайруулын тавган дээр өндөг унагавал нүдлэгдэж шарагдахаасаа өмнө хатсан өндөг болж орхино.

Философийн түүх (8-р хэсэг)

өмнөх - Демоктик (МЭӨ 420 он)

• Харьцангуй үзлийн эхлэл (МЭӨ 450-д он)

Үлгэр домог хэмээгч мухар сүсэг нуран унаж

-         Тийм бол, тэгээд энэ ертөнц (байгаль) гээч чинь чухам юу юм бэ?

гэсэн эргэлзээнээс эхэлсэн нь Байгалийн философи байлаа.

Нойр хулжаам сансар огторгуй - Эхний шөнө

I. Хүн яагаад сансар огторгуйг бодно вэ?

Нойр хулжаам сансар огторгуй

Оршил

Залагч долгионы тайлбар

өмнөх - Параллел ертөнцийн асуудал (2р хэсэг)

Энэ хүртэл Квант механикийн онолын тайлбар (Копенгагений тайлбар) болгож

- Нэг ширхэг бөөм нь, ажиглалт хийгээгүй байхад долгиолсон долгион төлөвт байж, А нүх В нүх 2ыг нэгэн зэрэг нэвтрэн өнгөрдөг

гэх, бидний ердийн мэдрэмжээс харахад байж боломгүй хэвийн бус зүйл ярьж ирсэн. 

Ирээдүй ямар байх вэ?

Уг асуултын хариултыг би эртнээс мэддэг байсан тул дуртайяа хариулав.

Стандарт

Стандарт бол хүний үйл ажиллагаа, аливаа бүтээгдэхүүний чанар, өнгө үзэмж, хэмжээ болон сорьж турших, хэмжих, шалгах арга зэргийг улсын хэмжээгээр нэгэн мөр болгож, албан ёсоор хуульчлан тогтоосон баримт бичиг юм. Энэ баримт бичгийг боловсруулах, батлах үйл ажиллагааг стандартчилал гэнэ.

Далайн мөгөөрс тоо тоолох уу?

Хэрвээ энэ орчлонгийн оюун ухаан хүнд бус “номхон далайн гүнд цор ганцаар хөвөх далайн мөгөөрсөнд” байсан бол?

Хэрэв тийм байсан бол “тоо” гэх ухагдахуун бий болох байсан болов уу? Тэр гэж тоолох юмгүй далайн мөгөөрсөнд байсан бол?

Философийн түүх (7р хэсэг)

өмнөх – Эмпедокл (МЭӨ 450 он)

•   Демокрит (МЭӨ  420 он)

МЭӨ 450 оны үед Эмпедокл "шороо, ус, гал, салхи гэсэн язгуур махбодууд нийлж холилдсоноор ертөнц бүрэлдэн тогтдог" хэмээн сэтгэв.

Тэндээс, МЭӨ 420-иод онд түүнийг улам зүлгэн төгөлдөржүүлж "Атомын онол" гаргаж ирсэн нь Демокрит (болон түүний багш Левкипп) юм.

Философийн түүх (6р хэсэг)

Өмнөх - Парменид (МЭӨ 500 он)

• Эмпедокл (МЭӨ 450)

МЭӨ 500 оны үед философийн түүхэнд хоёр том суутан төрөв. Хераклит ба Парменид.

Гэвч!

Философийн түүх (5р хэсэг)

Өмнөх - Хэраклит (МЭӨ 550 он)

• Парменид (МЭӨ 500)

- Бүх юмс хувиран өөрчлөгдөнө. Үүрд мөнх үл хувирах оршихуй гэж нэгээхэн ч үгүй.
хэмээн өгүүлсэн Хэраклиттай нэгэн цаг үед.

Философийн түүх бас нэгэн суутныг төрүүлэв.

Философийн түүх (4р хэсэг)

Өмнөх - Пифагор (МЭӨ 550 он)

• Хераклит (МЭӨ 500 он)

Нэг мэдэхнээ...
Гэв гэнэт...
Яагаад ч юм...
Ямар ч шалтгаангүй...

Өөрийгөө ертөнцөд оршин буй болохоо олж анзааран, яах ч учраа мэдэхгүй амьдран бэдрэх хүн төрөлхитөн.

- Энэ, энэ ертөнц... ингэхэд яг юу вэ??

Айдас. Гайхал. Эргэлзээ. Бачуурал...

Философийн түүх (3р хэсэг)

Өмнөх - Анхны философич Талес (МЭӨ 600 он)

• Пифагор (МЭӨ 550 он)

"Үлгэр домог" гэх мухар сүсгээс ангижирсан хүн төрөлхитөн арай гэж өөрийнхөө толгойгоор сэтгэн "Ертөнц гэж юу вэ? Бүх юмсын анхдагч юу вэ?" гэх зэрэг асуулт тавихтайгаа болж ирэв.
Тэгээд, анхны философич Талес байгалийг ажиглаад "Бүх юмсын анхдагч бол ус" гэж сэтгэж. Гэвч, өнгөт орчлонгийн хувьд "Ус л бүх юм" гэж сэтгэх нь учир дутагдалтай.
Ингээд Талесаас хойшхи философичид Талесийн санааг үгүйсгэж,
- Бүх юмсын анхдагч бол "Хязгааргүй ямар нэгэн зүйл" (Анаксимандр. Талесийн шавь)
- Бүх юмс хийн хатуурлаас бий болсон" (Анаксимен. Талесийн шавийн шавь)
гэх зэргээр янз бүрийн санаа дэвшүүлсэн боловч, логик гаргалгаа дутмаг талаараа Талесаас төдийлөн ялгарсангүй.

Философийн түүх (2р хэсэг)

Өмнөх - Философиос өмнө

•   Анхны философич Талес (МЭӨ 600 он)

Ертөнцийг "Үлгэр домог" тайлбарладаг байсан үе урт удаан үргэлжлэв.
Тэр нь ч аргагүй.
Аав нь, ээж нь, өвөө нь, эмээ нь, хажуу айлын ах нь, эргэн тойрны бүх хүмүүс, бүгд үлгэр домогт гүн итгэн автсан юм хойно. Тийм орчинд өсөж бойжсон хүнээс үлгэр домогт эргэлзэх тухай санаа ч төрөхгүй нь лав биз.

- Энэ "Үлгэр домог" гэдэг чинь, манай овог үндэстэн элэнц хуланцаараа итгэж ирсэн зүйл. Үүнд эргэлзэнэ гэдэг чинь өөрийнхөө үүсэл гарал, түүх соёл, удам судраа үгүйсгэж байгаагаас өөрцгүй доромж мунхаг явдал. "Үлгэр домог" худлаа байх ямар ч үндэс байхгүй...

Гэвч...

Философийн түүх (1р хэсэг)

• Философиос өмнө

Өнөөгийн хүн төрөлхитөн болох Хомо сапиенс одоогоос 200,000 жилийн өмнө үүсчээ.

 Тэд оюун ухааныг гартаа оруулж, багаж болон хэл яриа эзэмшин, байгалийн дайснуудаа номхотгосоор, нүд ирмэхийн зуур бүх дэлхийгээр тархав.

Гэвч, оюун ухааныг гартаа оруулсны учир, тэндээс ЗОВЛОН бий болов.

Хязгаараараа амьдар (TED)

Phil "Цэгэн зураг (Pointillism)" зурахдаа чадмаг нэгэн байлаа.

Гэсэн ч олон жилийн турш тасралтгүй цаас цэглэсээр, нэг мэдэх нь ээ гаранд нь салганаа сууж орхижээ.

Зарчмын хувьд боломжгүй

"Зарчмын хувьд боломжгүй" гэж ярьдаг. Энэ блог дээр ч олонтаа хэрэглэсэн байх.
Тэгвэл ерөөс "Зарчмын хувьд боломжгүй" гэж яг юу гэсэн үг юм бол?
Үнэхээр "боломжгүй" юм болов уу?
Хүн төрөлхитөн хөгжиж дэвшихийн хэрээр, өдийг хүртэл "боломжгүй" байсан зүйлсийг "боломжтой" болгосоор ирсэн биш билүү?

Параллел ертөнцийн асуудал (2р хэсэг)

Өмнөх - Параллел ертөнцийн асуудал

Параллел ертөнцийн тайлбарт 3 том асуудал байв.

1. Параллел ертөнцүүдийг ажиглалтаар батлах боломжгүй
2. Өчнөөн ертөнцүүд байхад яагаад "бодитоор, яг одоо, энэ ертөнц байгааг" тайлбарлах боломжгүй
3. Параллел ертөнцийн тайлбар хэтэрхий фантастик

Эдгээр 3 асуудал нь өнгөц харахад үнэхээр авралгүй мэт ноцтой санагдавч, Параллел ертөнцийн фенүүдээр хэлүүлбэл, үнэндээ оогт асуудал биш юм.

Параллел ертөнцийн асуудал

Өмнөх - Параллел ертөнцийн тайлбар

Параллел ертөнцийн тайлбар гээч нь, ерөнхийдөө нэг иймэрхүү яриа юм.
- Нэг ширхэг электрон нь "Энд ч байгаа, тэнд ч байгаа" гэх маягаар давхралдан оршдог юм бол, муур ч бас давхралдан оршиж байх учиртай.

- Тийм бол, муурыг харж байгаа хүн (би) ч бас давхралдан оршин байж таарна.

- Гээд үзэхээр, энэ "би"-гээс гадна бас зөндөө олон "би" оршиход хүрэх тул, тэр болгоны тоогоор "тусдаа ертөнцүүд" байдаг аа гэсэн үг болно.

Хиймэл амьдрал (3р хэсэг)

Өмнөх – Хиймэл амьдрал (2р хэсэг)

Шинжлэх ухаан хэлнэ:

Ертөнцийн захад хөвөх биет эрхэсүүд сүлбэлдсээр

санамсаргүйгээр дэлхий гэдэг гариг болон тогтож,

санамсаргүйгээр тэнд амьдрал үүсч,

санамсаргүйгээр тэр амьдралын хувьсал дундаас хүн бий болсон.

Чоно яагаад нохой болсон бэ?

Нохойны өвөг үндсийг хөөгөөд явах юм бол чоно болно. Гэхүү дээ, нохой чинь байгаагаараа л чоно юм. Учир нь чоно болон нохойны ген нь ялгах юмгүй ижилхэн.

Гэвч тэгж бодохын аргагүйгээр тэдний хооронд ялгаа ажиглагддаг нь, 15,000 жилийн өмнө хүн бараадсан уу, эсвэл хүнээс дөлсөн үү гэдэг сонголтоор хувь заяа нь хоёр тийшээ болсонтой холбоотой. Хүн бараадсан чононууд явсаар нохой болж, хүнээс сэрэмжилсэн чигтээ зайгаа баригсад нь чоно хэвээрээ үлджээ. Зэрлэг чоно бусдын өгсөн өгөөшийг хэрхэвч хэлэндээ хүргэдэггүй гэдэг бол, ноход гуяа алгадаал үмхэж орхидог.

Параллел ертөнцийн тайлбар

Өмнөх - Абстракс БИ

"Шрёдингерийн муур" гэх хийсвэр туршилтын талаар, 1957 онд тухайн үедээ Принстоны Их сургуулийн ердийн нэг магистр оюутан байсан Hugh Everett гэгчээс байж боломгүй шинэлэг санаа дэвшүүлэгдэв.

Тэр санаа нь туйлын энгийн санаа байлаа.

Хамтач зан

– Хэрвээ таны өмнө 10,000 төгрөгтийн дэвсгэрт 10 ыг тавиад, "Хүссэн хэмжээгээрээ авч болно" гэвэл та яах вэ?

Гэхдээ нэг нөхцөлтэй.
– Таны огт үзээгүй, танихгүй, ер нь хэзээ ч уулзахгүй нэг хүн (тэр хүн ч бас таныг мэдэхгүй) бас байгаа. Та тэр хүнтэй энэ мөнгийг хувааж авах юм. Та хэдийг авна, тэр хүн үлдсэнийг нь авна.