Жинхэнэ бэрхшээл

Тэрээр төрөлхийн хөлгүй. Гоолиг 2 хөл нь хоёулаа хиймэл.

- Би төрөхдөө л хөлөнд минь зарим яс дутуу байсан гэсэн. Тэгээд 1 настайдаа өвдөгнөөс доошхоо тайруулсан юм

хэмээн Aimee Mullins хүүрнэнэ.

Эцэг эх нь эмчтэй зөвлөсний үндсэн дээр бага дээр нь хөлий нь тайрчээ. Ирээдүйн амьдралдаа эртнээс дасаг гэж. Үр дүнд нь Aimee-гийн хувьд алхах гишгэх гэдэг огтоос хэвийн явдал болж өсөв.

- Хиймэл хөл маань миний биеийн нэг хэсэг л гэсэн үг. Миний булчингууд хиймэл хөлөндөө таарч хөгжсөн.

Энэ нь түүний хожмын тамирчин болох замыг засч өгчээ. Гэвч түүнийг хожмын жүжигчин, бүр загвар өмсөгч болно гэж өөрөө ч, ер хэн ч төсөөлөөгүй биз ээ.

Чөлөөт сонголт

- Чөлөөт сонголт гэж юу вэ?

Хэрэв үүнийг ердөө л

- Юу хүссэнээ хэнээс ч, юунаас ч хамааралгүйгээр өөрөө зорьж очоод сонгох явдал

гэж ойлгодог бол та маш том эндүүрч байна.

"БИ" хаана байдаг вэ?

- "БИ" хаана байдаг юм бол?...

- ...Миний биен дотор уу?...

- ...Эсвэл энэ, хуурмаг мэдрэмж үү?...

"Биенийхээ гадна гарах", өөрөөр хэлбэл өөрийнхөө биенээс гарч, өөрийгөө хөндлөнгөөс харж буй мэт мэдрэмжийг юу гэж тайлбарлавал зохих вэ?

Мөнгөгүй амьдрах боломжтой юу?

– Мөнгөгүйгээр амьдарч болох болов уу?

Нэгэн Герман эмэгтэй 14 жилийн өмнө, ийм нэгэн энгийн асуулт өөртөө тавьжээ. Түүнээсээ хойш өнөөдрийг хүртэл сохор зоос хэрэглэхгүйгээр амьдарч ирсэн гэнэ.

Өнгө сонсдог хүн (TED)

Төрөлхийн өнгө ялгах чадваргүй (Color blindness) Neil Harbisson-ийн хүүхэд ахуй үе нь тэр чигээрээ хар цагаан байв. Тиймдээ ч өөрийгөө бусдаас ялгаатай гэж санасан ч үгүй.
Тэгтэл нэг өдөр бага сургуулийн найзууддаа "хоёр өөр өнгийн гутал өмсөж ирсэн" гэж шоолуулсанаас хойш, тэрээр өнгөнөөс зугтаадаг болж, хар цагаанаас өөр хувцас өмсөхөө болив.
Ингээд харах ертөнц нь ч, харагдах төрх нь ч хар цагаан болсон Neil боловч, хожмоо нэгэн хүнтэй учирснаар түүний амьдрал хүнээс илүү өнгөлөг болон хувирчээ.

Epigenetic өөрчлөлт

Monozygotic ихрүүд болох Матт ба Грег.

Ив ижил гентэй хэрнээ яагаад ч юм тэд 2 туйл шиг эрс тэс амьдралтай.

(Нэг эхэс дотор хуваагдаж ихэрлэхийг monozygotic, хоёр тусдаа эхэс зэрэг тогтож ихэрлэхийг dizygotic гэдэг)

Шавжинд сэтгэл бий юу?

– Шавж сэтгэлтэй болов уу?

1–р ангийн хүүхэд гайхан асууна.

– Чи юу гэж бодож байна?
гээд буцааж асуувал
– Сэтгэлтэй байхаа. Хаашаа явмаар байгаагаа, юу идмээр байгаагаа боддог юм чинь, сэтгэлтэй л байж таараа...

Шавжны ертөнц гэдэг дэндүү туйлширсан ертөнц гэмээр. Тиймдээ ч тэнд сэтгэл байдаг гэж тун бодомгүй. "Боддог", "эргэлздэг" дундаас л сэтгэл гээч юм мэдрэгддэг шүү дээ.

Шрёдингерийн муур (3р хэсэг)

Өмнөх – Шрёдингерийн муур (2р хэсэг)

Эргэлзээ В: Ажиглалт хийнгүүт, электроны байрлал нь шийдэгддэг тэ? Тийм бол, эхлээд хайрцаг дотор байгаа sensor нь электроны байрлалыг "ажиглах" юм чинь, хүн тэр хайрцагийг онгойлгохоос өмнө, электроны байрлал ч, муурны үхэл амьдрал ч, бүгд шийдэгдээстэй байх юм биш үү???

Шрёдингерийн муур (2р хэсэг)

Өмнөх – Шрёдингерийн муур

Шрёдингерийн муур гэдэг хийсвэр туршилтанд, ингэхэд ер нь юу нь жинхэнэ асуудал юм бол?

Боловсрол VS Бүтээлч сэтгэлгээ (TED)

...Юунд ч төвлөрч байгаагүй охин гэнэт нэг өдөр хичээнгүйлэн зураг зурж харагдав. Түүнийг анзаарсан багш өөрийн эрхгүй сонирхон
– Юу зураа вэ?
гэвэл, 6 настай охин үл ойшоосон байдлаар
– Бурхны хөрөг
гэж хариулав. Багш хэсэг гайхсанаа
– Бурхны царайг хэн ч мэдэхгүй шүү дээ
хэмээн сургамжлах гэтэл, охин өөдөөс нь харин ч бардам гэгч нь
– Удахгүй мэддэг болно оо
гэх нь тэр.

Хаосын онол

Хаосын онол (Chaos Theory) гэдэг нь товчхондоо
– Юмс хэтэрхий нарийн төвөгтэй болчихвол, түүний ирээдүйг таамаглах боломжгүй болдог
гэсэн онол юм.

Ирээдүйг уншихгүй

– 2000 оны Америкийн сонгуулиар юу болсон бэ?
Танд өөрийн эрхгүй Флоридад болсон "саналын хуудасны асуудал" санаанд буух биз. Тэгэхэд холбооны дээд шүүхээс саналын хуудас дахин тоололтыг зогсоож, үр дүнд нь 537 саналын давуугаар Жорж Буш ялалт байгуулсан.

Гэхдээ үнэндээ сонгуулийн хувь заяа зөвхөн саналын хуудасны асуудал гэгчээр шийдэгдсэн үү гэвэл бас ч тийм биш.

Social халдвар (TED)

Yosemitebear гэгдэх нэгэн болхи эр, онгон байгалийн дээгүүр нэлийтэл татсан давхар солонгыг хараад уулга алдсан бололтой.
Сэтгэл нь хөдөлсөндөө ч юм уу, бичлэг хийгээд авав. Тэгсэнээ, хөөрсөн сэтгэлээ бусадтай хуваалцая гэж бодсон юм болов уу, түүнийгээ Youtube дээр тавьж.

Шрёдингерийн муур

Өмнөх – Хос нүхний туршилт (6р хэсэг)

Хос нүхний туршилтын стандарт тайлбар болох Копенгагений тайлбар нь
– Ажиглалт хийгээгүй электронд байрлал гэж байдаггүй. Түүнийг ажиглалт хийж байж л сая байрлал нь бий болно. Ажиглалт хийхээс өмнөх электроны байрлал нь "Энд ч байж магадгүй" гэсэн боломжит бүх байрлалуудын магадлал байдлаар зэрэгцэн оршино.
гэсэн Квант механикийн онолын суурь логик юм.

Сарнидаг бүтцийн онол

Холбоотой – Энтропи өсөх хууль

"Энтропи өсөх хууль" гэж байдаг. Энэ бол
– Ертөнц (сансар огторгуй) бол цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр улам бүр эвдэрсээр л байна
гэсэн физикийн хууль юм.

Үг хэлэх талбар

Интернетэд, "үг хэлдэг хүн" болон "зөвхөн уншдаг хүн" гэж бий.
"Үг хэлдэг хүн"–ийг нь RAM (Radical Access Member), "Зөвхөн уншдаг хүн"–ийг нь ROM (Read Only Member) гэнэ.

Хос нүхний туршилт (6р хэсэг)

Өмнөх – Хос нүхний туршилт(5р хэсэг)

Хос нүхний туршилтын хамгийн том таавар бол
– Ганц ширхэг бөөм байдлаар ажиглагддаг электрон, яаж хоёр нүхийг зэрэг нэвтэрч чадаад байна вэ?
юм.

Сонголтын эрх чөлөө

– Эрх чөлөө гэж юу вэ? Сонголт арвин байх явдал уу?

Гэтэл сонголт хэт ихэдвэл эсрэгээрээ сонголт хийхэд хүндрэлтэй болж, эндүү сонголт хийх эрсдэл ч байдаг шүү дээ. Тийм эрх чөлөөг жинхэнэ эрх чөлөө гэж хэлэх үү?

Инээд, тэгээд хорт хавдар

– Өнөөдрийн хичээлийн туршилтан дээр бид, үүнийг долоож үзэх болно.

Ийн хэлээд Профессор багш, нэгэн өвчтөний шээсний дээж гаргаж үзүүлэв. Ядаж байхад тэр нь чихрийн шижингийн өвчтөнийх.

Хувьслын ирээдүй

Яагаад ч юм хүн болгон хүсдэг нийтлэг хүсэл гэж бий. Урт нас, эрүүл мэнд, гоо үзэсгэлэн, оюун ухаан...

Аз болоход тэдний заримыг биелүүлэх боломж ген дотор бий.

Хос нүхний туршилт (5р хэсэг)

Өмнөх – Хос нүхний туршилт (4р хэсэг)

– Эрдэмтэд Хосны нүхний туршилтыг хэрхэн тайлбарласан бэ?
Мэдээж шинжлэх ухааны ертөнц үүнд албан ёсоор ямар нэгэн хариулт хэлсэн л байж таараа. Түүнийг Копенгагены тайлбар (Copenhagen interpretation) гэдэг.
– Юу гэж тайлбарласан бол? Бушуухан сонсох юмсан :-)))

Хос нүхний туршилт (4р хэсэг)

Өмнөх – Хос нүхний туршилт (3р хэсэг)

– Яагаад хоорондоо ямар ч хамааралгүй электроны ширхэгүүд, тахийн судал болж дэлгэцэн дээр байрлаад байна вэ?
Энэ бол үнэхээр гайхмаар асуудал юм.

Хос нүхний туршилт (3р хэсэг)

Өмнөх – Хос нүхний туршилт (2р хэсэг)

• Туршилт С. Электроныг нэг нэгээр нь олон буудах

Хос нүхний туршилт (2р хэсэг)

Өмнөх – Хос нүхний туршилт

Хос нүхний туршилтан дээр, ердөө л электрон буудах темпээ өөрчлөх төдийд

– Электрон бол БӨӨМ

– Электрон бол ДОЛГИОН

гэсэн хоёр өөр дүгнэлтэнд хүрэв.

Хос нүхний туршилт

Өмнөх – Тодорхойгүйн зарчим

– Хэмжилт хийгээгүй ч гэсэн, тухайн биет эрхбиш хаа нэгэн газар байж л таараа
гэсэн бидний хар ухааны өөдөөс
– Хэмжилт хийгээгүй л бол, тухайн биет хаана ч байж мэднэ. Тэгж ярьвал бүр хаана ч байхгүй ч байж мэднэ
гэж "Туршилтанд суурьлах үзэл" сөргүүлдэг.

Тодорхойгүйн зарчим

Бөөмийн хөдөлгөөн болон байрлалыг нэгэн зэрэг нарийвчлалтай тогтоох нь зарчмын хувьд боломжгүй.

Тэжээвэр амьтдын нууц

Хүмүүс бид аргалыг хонь, чоныг нохой, бодонг гахай болтол нь гаршуулсан.
Тэгвэл зэрлэг амьтад "хүнд дасах" тэр өөрчлөлтийн цаана өнөөгийн генетикийн суурь ойлголтыг дахин шинэчилэхүйц том нууц агуулагдаж байгаа бөгөөд, тэр нь
– Хүн яаж үсрэнгүй хөгжиж чадсан бэ?
гэдэг асуултын түлхүүр болохыг ч үгүйсгэхгүй байна.

Нүүрстөрөгчийн түүх

Нефтийг орлонгоо алдсан байгалийн хий, байгалийн хийг бас орлонгоо алдсан Oil sand, Shale gas (занар)... гэх мэтээр, биднийг гал залгуулдаг энергийн эх үүсвэрүүдийн жагсаалт хөвөрдөг.

Энэ бүх байгалийн бүтээгдэхүүнүүд бол "чулуужсан түлш" буюу, үхсэн амьтдын үлдэгдэл далайн ёроолд хуримтлагдсанаар бий болсон зүйлс юм.

Хүчилтөрөгчийн хувьсгал

Энэ хувьсгалын баатрууд бол өчүүхнээс өчүүхэн ногоон цэгнүүд юм. Тэднийг Цианобактери төрөлт (Cyanobacteria) гэдэг. Тухайн үедээ хорлон сүйтгэгчид шиг ад үзэгдсэн тэд ингэхэд чухам юу хийсэн юм бэ?

Нано анагаах

– Өвчин тусчээ
гэж юу гэсэн үг бэ?
Нано технологийн дэвшилийг анагаахад авч ашигласаны үр дүнд, үүний хариулт нь
– Эсээс Biomarker (био тэмдэгт) гэгдэх тусгай уураг ялгарах явдал
болов. Тэгээд тэр био тэмдэгтийн хэлбэр дүрсийг нь сонжвол ямар өвчин болох нь ч тогтоогдох гэнэ.