2017/01/15

25. Парменид. Оршихуй үүрд үл хувирна


Хераклит “Бүхий л зүйлс хувиран өөрчлөгдөнө” гэж өгүүлэн, тэрхүү өөрчлөлт нь Логос хэмээх тогтсон хуулинд захирагддаг хэмээн тунгаав.
Тэгтэл тэрхүү Хераклитын санааг тас хөндлөн эсэргүүцэх нэгэн гарч ирсэн нь, түүнтэй нэгэн цаг үед амьдарч явсан философич Парменид (НТӨ 515 – 450 хавьцаа) гэгч байлаа.
Парменид ингэж боджээ.

-   Яалаа гэж. Оршихуй хувирна гэж юу гэсэн хэл вэ. Оршихуй гэдэг бол хэрхэвч хувирашгүй ТИЙМ ЗҮЙЛ юм.

2017/01/11

24. Хераклит. Оршихуй үргэлж хувирна

Бид ердийн үед огт мэдээжийн мэтээр “Тэнд алим (оршин) байна” гэхчлэн ярьдаг. Гэвч, “оршин байна” гэдэг чухамдаа юу гэсэн үг юм бол?

2016/12/28

Бурхан үхсэн ертөнцөд

Өмнөх - 23. Ницше. Шашин, ёс суртахуун мэт бол сул доройтнуудын ресентимент



Сүслэн бишрэх, тахин шүтэх, наминчлан залбирах. Хүмүүний бурханд хандах ариун зан үйл. Гэтэл түүнийг нь “Сул доройтнуудын ердийн муу ресентимент (атаа жөтөө)-ээс төрсөн зүйл” гэж ам гарах Ницше. Тэрээр мөн ингэж хэлжээ.

-       Бидний хүн төрөлхитөн одоо нэгэнт бурханд итгэж чадахгүй. Хүмүүс нийлж цуглаж байгаад бурхныг алж орхисон.

2016/12/21

23. Ницше. Шашин, ёс суртахуун мэт бол сул доройтнуудын ресентимент

Өмнөх - 22. Томас Аквин. Шашин ба Философи. Аль нь үнэн бэ?



Гэвч Томас Аквины эрэлхэг тулааныг үл харгалзан, хүний рационаллаг шинжийн хүч нөлөө үе улирах бүрийд түрэн томорсоор байлаа.

2016/12/09

22. Томас Аквин. Шашин ба Философи. Аль нь үнэн бэ?

Өмнөх - 21. Августин. Хүн бол бурхны ивээлгүйгээр аврагдах боломжгүй



Августины ачаар Христийн шашны номлол нэг мөр болж, сүмүүдийн хувьд тогтвортой тайван цаг үе хэсэг үргэлжлэв ээ. Тэгтэл 12-р зуун гарах үеэр тэдний сүсэг бишрэлийг ганхуулахуйц нэгэн том хэрэг мандав. Эртний Грекийн Аристотелийн бичсэн ном судрууд Латин хэлэнд хөрвүүлэгдэн, өрнийн Христийн шашны бүсэд нэвтрэн орж ирэх нь тэр ээ.

2016/11/28

Бодит ертөнц

 -     Өөрийнхөө чадварыг массын 25%-с доогуур гэж боддог хүн гараа өргөнө үү?
Ингэж асуувал хэн ч гараа өргөхгүй.

-     Тэгвэл дундажаас дээгүүр гэж боддог хүн гараа өргөнө үү?
Ойролцоогоор 80% нь гараа өргөнө.

2016/11/24

21. Августин. Хүн бол бурхны ивээлгүйгээр аврагдах боломжгүй

Өмнөх - 20. Есүс Христ. Дэргэдэх хүнээ хайрла



-       Загалмайд цовдлогдсон Есүс буцаж амь оржээ! Тэр үнэхээр жинхэнэ аврагч эзэн мөн байж!

хэмээн баталж, 300-аад он хүртэл окулт шашин гэгдэн хориглогдож байсан Христын шашин боловч, түүнд итгэгч Константин Ромын эзэнт улсын эзэн хаан болсноор тийнхүү ганц тонгоролтоор нуман тулгуураас мултарч, Ромын эзэнт улсад түүний номлол хүлээн зөвшөөрөгдөх нь тэр. Улмаар 381 онд Ромын эзэнт улсын төрийн шашин хүртэл болж, эсрэгээрээ түүнээс бусад шашныг хориглох шийдвэр гарав. Ингэж Христ нь тухайн үеийн дэлхийн эзэнт гүрний дотор өөрийн хөдлөшгүй байр сууринд амжилттай хүрчээ.

2016/11/16

20. Есүс Христ. Дэргэдэх хүнээ хайрла

Өмнөх - 19. Эпикурос. Бурхныг тоох хэрэггүй



Хоёр тэрбум илүү шүтэгчтэй гэгдэх дэлхийн хамгийн том шашин Христ.
Гэвч үнэндээ энэхүү шашны бүлэглэл дөнгөж үүсч байх тэр үедээ өнөөгийн бидний ярьдагаар “Мүүн гэдэг шиг сэжиг бүхий алтернатив шашны урсгал” төдий л зүйл байж.

2016/11/11

19. Эпикурос. Бурхныг тоох хэрэггүй



Бурхан гэж ер нь юу юм бол? Ницшегийн “Бурхан үхсэн” гэх үг маш алдартай ч, тэр нь чухамдаа ямар утгатай юм бол?

2016/11/02

Хэт ялгарал

Америкийн баруун эргийн мега хот Сиатл.
Хотын төвийн өндөр барилган ширэнгэ дунд өнгө өнгийн майхан эгнэж харагдана. Юу болохыг нь төсөөлж байна уу?


2016/10/18

Төр бидэнд юу хийж өгөх вэ?

Өмнөх - Бид юуны төлөө ажиллана вэ?



Тэгвэл ажил хийхийн үнэ цэнэ мартагдан буй энэ цаг үед, төр бидэнд юу хийж өгөх бол?
Шууд дүгнэлтээс нь хэлчхэд
-       Юу ч хийж өгөхгүй!

Энэ бол дээрх асуултын хариулт юм. Яагаад вэ гэхээр, өнөөгийн төрүүд бол “Юу ч хийхгүй” гэдэг философи дээр суурилсан бодлого баримталж буй учраас тэр.

Бид юуны төлөө ажиллана вэ?

Өмнөх - 18. Маркс. Капитализм бол гарцаагүй нуран унах тавилантай эдийн засгийн систем юм


Ингэхэд ер нь бид бүхэн яг юуны төлөө ажиллана вэ? Энэ удаад, өнөөгийн капиталист нийгмийн хувь дахь бид бүхний ажил хөдөлмөр гэж чухам юу болох тухай эргэцүүлэн бодож үзье.

2016/09/28

18. Маркс. Капитализм бол гарцаагүй нуран унах тавилантай эдийн засгийн систем юм

Өмнөх - 17. Адам Смит. Хүн бүр хувийн эрх ашгийн төлөө байгтун



Гэвч, үнэхээр зүгээр юм болов уу? Адам Смит “Хувийн хүсэл тачаалаа хангахын тулд, баяжихын төлөө улайрцгаа!” гэж уриалсан учиртай ч, хүн бүр мөнгөний төлөө гүйлдээд унахаар чинь энэ нийгэм маань учир замбараагаа алдчихгүй байгаа? Уулаасаа бол Адам Смит нь “Үл үзэгдэгч гар” гээч юмны зохицуулалтаар “Эцсийн бүлэгтээ бүгд аз жаргалтай болох болно” хэмээн өөдрөг байр суурь илэрхийлсэн төдий болохоос бус, үнэндээ гарцаагүй тэгнэ гэсэн баталгаа хаана ч байхгүй билээ.

2016/09/23

Үхэхээр сэтгэл хаачдаг юм бол?

Шинжлэх ухаан технологи хорвоо дээрх зүсэн зүйлийн оньсого нууцыг тайлсаар ирсэн, яриа байхгүй гайхалтай. Гэвч, уншигч таны хамгийн их мэдэхийг хүсдэг тэр зүйл тайлагдсан болов уу?
Бичигч миний бодлоор, хүн төрөлхитөнд мэдэхийг хүсдэг боловч өдий болтол тайлагдаагүй байгаа туйлын оньсого 2 бий. Нэг дэхь нь, яагаад, мөн хэрхэн яаж энэ сансар огторгуй бий болсон юм бол? гэх оньсого. Хоёр дахь нь, яагаад, мөн хэрхэн яаж миний сэтгэл оршин байна вэ? Нэг нь тоймгүй холын асуудал, нөгөө нь зайгүй ойрын асуудал. Аль аль нь яагаад ч мэдэж үл болох метафизикийн асуудал юм шиг санагдана. Гэвч энэ 2 асуудал хүндийн түвшнээрээ ялгаатай.

2016/08/30

17. Адам Смит. Хүн бүр хувийн эрх ашгийн төлөө байхтун

Өмнөх - 16. Руссо. Төрийн жинхэнэ эрх баригч нь ард түмэн



Руссогийн түгээн дэлгэрүүлсэн “Ардын бүрэн эрх” гэх үзэл санаа төдийг хүртэл шударга бусаар дарлагдаж ирсэн ард түмний сэтгэлд гал өрдөв. Үр дүнд нь Францийн хувьсгал өрнөж, ард түмний гараар хаант засгийг түлхэн унагаж, хэдийгээр энхэл донхол замыг туулсан ч гэлээ эцсийн бүлэгтээ өнөөгийн Ардчилсан төрт улсуудын цаг үе хүртэл дамжигдан ирсэн нь энэ байлаа.

2016/08/23

Квалиа (6) - Идэвхгүй ухамсрын тайлбар


Магад зарим хүмүүс
-      Үгүй ингэхэд, хүн чинь квалиагаас л мэдээлэл авч, алив шийдвэрүүдээ гаргадаг биз дээ? Зүгээр энгийнээр бодоод үзэхэд, квалиа гэж юм байхгүй байсан бол яаж шийдвэр гаргах юм бэ? Тэгээд бодохоор квалиа (сэтгэл, ухамсар) тархинд нөлөөлөх чинь харин ч илэрхий юм биш үү?
гэсэн энгийн хар ухаанаар бодож байж болох юм.

2016/06/13

Квалиа (5) - Дайвар үзэгдлийн тайлбар

Өмнөх - Квалиа (4) - Hard problem

Яагаад биетүүдийн бөөгнөрлөөс (мэдрэлийн эсүүдийн бөөгнөрлөөс) квалиа үүснэ вэ?
Бид бүхэн үүнийг рационаллагаар тайлбарлах боломжгүй.
Гэлээ гээд, “тархи ба квалиагийн хамаарлын” талаар тархи судлалын өдий төдий туршилтын үр дүнгүүдээс “тархи байвал (нөхцөл А) квалиа үүснэ (үзэгдэл В)” гэсэн холбоо бий болохыг хүлээн зөвшөөрөхөөс өөр аргагүй бололтой юм (тархины тодорхой нэг хэсгийг гэмтээхээр тухайн нэг квалиа алга болдог хойно).
Тэрхүү холбоог зургаар дүрсэлбэл нэг иймэрхүү юм болно.


2016/05/30

Квалиа (4) - Hard problem

өмнөх - Квалиа (3)

(Өмнөх хэсгүүүдэд квалиаг
"Субьектив туршлагаас үүдэх ухамсарт мэдрэмж"
гэж тодорхойлсныг
"Субьектив туршлагаас үүдэх биет мэдрэмж"
болгож залруулав.)

Тархины тухайн нэг хэсгийн үйл ажиллагааг зогсоовол, тэр хэсэгт харгалзах тухайн нэг өнгө (квалиа) харагдахаа болино.
Эсрэгээр нь тэр хэсгийг дахин ажилд оруулбал түүнд харгалзах өнгө (квалиа) дахин харагдах болно.
Мэдээж, яагаад тархи хэмээх төхөөрөмж ажиллахаар квалиа үүсээд байна вэ гэх тэр зарчим механизм огт тодорхойгүй хэвээр ч гэлээ, ямартай ч дээрх туршилтын үр дүнгээс Бидний ухамсарт гарч ирж буй квалиа гээч энэ зүйл тархи хэмээх төхөөрөмжтэй нягт холбоотой юм байна, гэсэн дүгнэлт гаргаж болох биз.

2016/05/23

16. Руссо. Төрийн жинхэнэ эрх баригч нь ард түмэн

Өмнөх - 15. Хоббс. Төр гэдэг бол айдсыг ашигласан аюулгүй байдлын тогтолцоо юм



-       Яагаад төр (хаан) оршино вэ?
-       Яагаад төрд (хаанд) захирагдах ёстой вэ?

Эдгээр эргэлзээнд хандаж Хоббс Нийгмийн гэрээний үзэл гэх рационаллаг хариулт өгөв.
Нээрээ ч бодоод үзвэл төр гэж байхгүйсэн бол аюулгүй байдлыг сахин хамгаалах цагдаа ч үгүй болж, хувь хүн тус бүр дур зоргоороо бусдыг хохироох, хүчирхийлэл бүрхсэн харгис хэрцгий ертөнц бий болох юм шиг санагдана. Тийм бол нээрээ л бид бүхэн тийм хуульгүй тамын ертөнцөөс зайлсхийж энх тайванчаар амьдран оршихын тулд, Хоббсын хэлснээр “Хаан мандтугай!!!” гэж орилон, баяртайгаар хаанд захирагдахгүй бол болохгүй.

2016/05/13

Квалиа (3)

Өмнөх - Квалиа (2)

Зарим хүмүүс “Квалиа гэж ер нь байдаг юм уу?”, “Квалиа гэж зүгээр л хүмүүсийн санаанаасаа ургуулан зохиосон хий хоосон ухагдахуун юм биш үү?” гэж эргэлзэх нь бий боловч, ерөөс квалиа гэдэг бол, бодитоор яг одоо таны дотор үүсч байгаа энэ (), эсвэл () гэсэн үзэгдэлд квалиа гэдэг НЭР ОНООСОН төдий л зүйл юм.