2018/06/07

Шударга ёсны лекц: Гэрээ л бол гэрээ юу?

Өмнөх - "Худал хэлэх" ба "Бултах"

Сандел:
Өмнөх лекцээр Кантын хөтөлбөргүй захирамжийн тухай ярилцаж, Кант худал хэлэхийн эсрэг хэрхэн яаж хөтөлбөргүй захирамжийг хэрэгжүүлэх талаар тунгаасан. Кантын ёс суртахууны онолыг хэрэгжүүлсэн бас нэг жишээг одоо харцгаая. Тэр бол Кантын улс төрийн онол юм.

2018/05/28

10,000 жил хувираагүй амьдрал - Хазза

Өрөөсөн гартаа нум барьсан 10,000 жил.
Танзанид амьдрах Хазза (буюу Хаззабэ) омгийнхон тэгж л их байгаль дунд амьдарсаар ирж.


2018/05/22

Төвөд

Урьд цагт Мао Зэдун “Хүнийг захирахад зуун цэрэг хэрэггүй, харин ганц дуу л байхад хангалттай” гэж хэлсэн гэдэг.

2018/05/15

Шударга ёсны лекц: "Худал хэлэх" ба "Бултах"

Өмнөх - Ёс суртахууны хамгийн дээд зарчим

Сандел:
Өмнөх лекцээр Кантын ёс суртахууны онолыг эхнээс нь дуустал нь харцгаасан. Тэгэхээр “Моралийн метафизик суурь” бүтээлд бичигдсэн Кантын ёс суртахууны онолыг ойлгохын тулд 3 асуултанд хариулах шаардлагатай.

2018/05/04

Шударга ёсны лекц: Ёс суртахууны хамгийн дээд зарчим

Өмнөх - Өөрийн сэдлээ анзаар

Сандел:
Энэ удаа ч бас Кантыг ярилцах бөгөөд, үүгээр та бүхэн үндсэндээ Кантыг ойлгож, түүний юу хийхээр зорьсныг мэддэг болох болно.
(Мушилзан инээснээ) инээгээд байна уу? Гэхдээ нээрээ шүү.

2018/04/26

Их хөлгөний буддизм (5р хэсэг)

Өмнөх - Их хөлгөний буддизм (4р хэсэг)

Японы нэрт буддизм судлаач Сасаки Шизука профессорын ганцаарчилсан лекцээс.
  • Ертөнцийг бүрдүүлэгч элементүүд ч хүртэл оршин байдаггүй

2018/04/18

Их хөлгөний буддизм (4р хэсэг)

Өмнөх - Их хөлгөний буддизм (3р хэсэг)

Японы нэрт буддизм судлаач Сасаки Шизука профессорын ганцаарчилсан лекцээс.
  
2.  Хоосон чанарын үзэл дэлгэрсэн нь – Билиг барамидын судар

2018/04/04

Их хөлгөний буддизм (3р хэсэг)

Өмнөх - Их хөлгөний буддизм (2р хэсэг)

Японы нэрт буддизм судлаач Сасаки Шизука профессорын ганцаарчилсан лекцээс.

  • Учрах боломжгүй буддатай учрах арга сүвэгчилсэн нь

2018/03/26

Их хөлгөний буддизм (2р хэсэг)

Өмнөх - Их хөлгөний буддизм (1р хэсэг)

Японы нэрт буддизм судлаач Сасаки Шизука профессорын ганцаарчилсан лекцээс.

  • Авидармын буддизмаас салаалалт үүссэн

2018/03/19

Их хөлгөний буддизм (1-р хэсэг)

Японы нэрт буддизм судлаач Сасаки Шизука профессорын ганцаарчилсан лекцээс.

2018/03/14

Шударга ёсны лекц: Өөрийн сэдлээ анзаар

Өмнөх - Эхийн сэтгэл - зарна

Сандел:
За өнөөдөр манай хичээлийн хамгийн хэцүү философич болох Иммануил Кантыг гаргаж ярилцана. Тэрээр “Яагаад бид нар хүний эрхэм чанарыг (dignity of person) хүндэтгэх хөтөлбөргүй үүрэг хүлээдэг вэ? Яагаад зөв зорилгын төлөө байсан ч хүнийг хэрэгсэл болгон ашиглаж болохгүй вэ?” гэсэн асуудлын тухай өөр тайлбар бидэнд хэлж өгнө.

2018/03/02

Шударга ёсны лекц: Эхийн сэтгэл - зарна

Өмнөх - Цэргийг мөнгөөр хөлслөж болох уу?

Сандел:
Энэ удаагийн лекцээр хүний нөхөн үржихүй, өөрөөр хэлбэл жирэмслэлт, төрөлттэй холбоотой асуудал дээр зах зээл ямар үүрэг роль гүйцэтгэж болох талаар, та бүхний санал бодлыг сонсъё гэж бодож байна.
Сүүлийн үед үргүйдлийг эмчилдэг эмнэлгүүд эм бэлгийн эс нийлүүлэгч хайдаг болсон. Харвардын Их Сургуулийн оюутны хэвлэл болох “Харвард Кримсон” сонин дээр хүртэл эм бэлгийн эс нийлүүлэгчид хандсан зар тавигдаж байсан. Гэхдээ хэн хүссэн бүхэн нийлүүлэгч болох боломжтой биш. 2, 3 жилийн өмнө гарсан нэг зарыг энд танилцуулъя.

2018/02/20

Шударга ёсны лекц: Цэргийг мөнгөөр хөлслөж болох уу?

Өмнөх - Нийгэмд элсэн орох "зөвшил"

Сандел:
Өмнөх лекцээр Локийн “зөвшилд суурилсан төр” хэмээх онолын талаар хэлэлцэж, үр дүнд нь хэдэн тооны эргэлзээ гарч ирсэн. Олонхын дэмжлэг байгаад ч өөрчилж чадахгүй “төрийн хязгаарлалт” гэж юу вэ? Энэ бол лекцийн төгсгөлд гарч ирсэн асуулт байсан.

2018/02/12

Шударга ёсны лекц: Нийгэмд элсэн орох "зөвшил"

Өмнөх - Газрыг булаах нь шударга ёсонд нийцэх үү?

Сандел:
Өмнөх лекцээр бид нар Локийн байгалийн төлөв, хувийн өмчийн талаарх тайлбар, тэгээд зөвшлөөр хязгаарлагдсан зүй ёсны төр гэж юу болох тухай хэлэлцэж эхэлсэн.
Лок, хүнд төрийг хязгаарлах нэгэн төрлийн язгуур эрх байдаг гэдэгт итгэдэг байсан. Тэгээд тэр эрх бол төрөлхөөс заяагдсан зүйл бөгөөд, хууль болон төрөөс үүдэлтэй эд биш гэж хэлсэн.

2018/02/11

Шударга ёсны лекц: Газрыг булаах нь шударга ёсонд нийцэх үү?

Өмнөх - Намайг хэн өмчилдөг вэ?


Сандел:
Өнөөдрийн хичээлээр Жон Локийг авч ярилцана. Өнгөц харвал Лок бол либертаризм буюу чөлөөт зах зээлийн үзлийн хүчирхэг дэмжигч. Юуны өмнө тэрээр өнөөгийн либертаричуудын хэлдэг нэгэн санаанд итгэдэг байсан.
Тэр бол, хэдий төлөөллийн төр ч юм уу, эсвэл ардчилсан зарчмаар сонгогдсон төр байлаа ч, төр гар дүрж болохгүй нэгэн төрлийн хүний суурь эрх гээч юм оршин байдаг, гэх санаа.

2018/02/04

Шударга ёсны лекц: Намайг хэн өмчилдөг вэ?

Өмнөх - "Татвар" шударга ёсонд нийцэх үү?

Сандел:
Өмнөх лекцээр либертаризм (чөлөөт зарчмын үзэл)-ын тухай ярилцсан. Энэ удаа ч бас орлогын дахин хуваарилалтыг дэмжигч эсэргүүцэгчдийн дунд мэтгэлцээн өрнүүлье гэж бодож байна.
Гэхдээ түүний өмнө “Минимал төр” (жижиг төр)-ийн талаар ганц үг хэлээд орхиё.


2018/01/23

Шударга ёсны лекц: "Татвар" шударга ёсонд нийцэх үү?

Өмнөх - Дээгүүр болон доогуур зэрэглэлийн таашаал

Сандел:
Өмнөх лекцүүдээр Бентамын утилитари үзлийн эсрэг байр сууринд сөргүүлэн тавьсан Жон Стюарт Миллийн няцаалтын талаар ярилцсан.
Милл “Утилитаризм” хэмээх өөрийн бүтээлдээ Бентамын үзлийг шүүмжлэгчдэд хандаж, утилитари үзлийн хүрээн дотор “дээгүүр болон доогуур зэрэглэлийн таашаалыг хооронд нь ангилах боломжтой” болохыг нотлохыг зорьсон байдаг. Бид тэр санааг нь Симпсонс болон Гамлетыг ашиглан туршилт хийж үзсэн.

2017/12/06

Цаг хугацаа (3-р хэсэг)

Өмнөх - Цаг хугацаа (2-р хэсэг)

“Цагийг ухраавал биетүүдийн хөдөлгөөний чиглэл эсрэг болох боловч, хүчний чиглэл эсрэг болохгүй.”

Цаг хугацаа ухраад эхэлбэл ертөнц юу болох бол?

2017/11/28

Цаг хугацаа (2-р хэсэг)

Өмнөх - Цаг хугацаа (1-р хэсэг)

Макро ертөнцөд “цаг хугацаа ухрах боломжгүй” боловч, микро ертөнцөд бол “цаг хугацаа ухрах боломжтой”.

Бид бүхэн ямар нэгэн зүйлийг ажиглах үедээ цаг хугацааг ямагт “өнгөрсөн ирээдүй” гэсэн чиглэл рүү урсаж байна гэж бодоцгоодог. Тэгээд, “ирээдүй өнгөрсөн” гэсэн урвуу чиглэл рүү цаг ухрах нь байх боломжгүй зүйл гэж боддог.

Яагаад тэгж боддог юм бол?

2017/11/27

Цаг хугацаа (1-р хэсэг)

1983 онд Киото хотод өрнө дорнын зүсэн зүйлийн эрдэмтэн судлаачид чуулж, “Цаг хугацаа” гээч юмны тухай хэлэлцжээ. Гэвч үр дүнд нь, салбар бүрийн илтгэлүүд дээр бусад салбарын хүмүүсээс тавьсан асуултууд оогт байндаа тусахгүй байгаа нь илэрсэн төдий л явдал болсон гэдэг.

2017/10/31

Хиймэл амьдрал (4р хэсэг)

Өмнөх - Хиймэл амьдрал (3р хэсэг)

Ингэхэд би тэднийг бие биесээ хууран мэхэлж, зальдаж паразитлан үржиж байгааг хараад “Оюун ухаантай болжээ” гэж бодсон юм биш. Хачирхалтай сигналаар харилцаж, секс хийж байхад нь ч оюун ухаантай юм байна гэж бодоогүй. Магад интернэтийн сүлжээгээр минь дамжаад бүх дэлхийгээр тархаж, хүн төрөлхитөнийг устгасан ч би тэднийг оюун ухаантайд тооцохгүй биз.

2017/09/12

Дармапада номын хураангуй (4-р хэсэг)


4.       Ертөнц хоосон

Сүсгээс илүү өөрийгөө чандлах

“Шагжамүнийн буддизм”-ын хамгийн том онцлог юу вэ? гэж асуувал, бичигч би “Өөрийгөө чандлах систем” гэж хариулах болов уу. Ер бусын нууц далд ид шидэнд итгэлгүй, амьд явахын элдэв зовлон гасланг гагцхүү өөрөөс л болсон асуудал хэмээн тунгааж, өөрийгөө чандлан баримтлах дундаас шийдлийг олж гаргах. Энэ л Шагжамүнийн буддизмын үндсэн хандлага юм. Уул нь шашин гэхээр хүний оюуныг давсан ямар нэгэн зүйлд итгэн сүслэж, түүнээ сэтгэлийн тулах цэгээ болгон амьдрахыг заан хэлдэг хэдий ч, энэ хэмжүүрээр шинжих юм бол Шагжамүнийн буддизм нь шашин гэх хүрээлэлд багтахгүй ч байж мэднэ.

2017/07/24

Шударга ёсны лекц: Дээгүүр болон доогуур зэрэглэлийн таашаал

Өмнөх - Нэгэн компаний алдаа

Сандел:
Өмнөх лекцээр Жереми Бентамын утилитаризмыг эсэргүүцсэн саналуудын талаар хэлэлцсэн.
Та бүхнээс хоёр төрлийн няцаалт гарч ирсэн. Нэг дэхь нь “Утилитаризм бол үнэмлэхүй олонхын төлөөх үнэмлэхүй аз жаргалыг чухалчилдаг учир, хувь хүний эрхийг дээдэлж чаддаггүй” гэсэн санаа байсан.

2017/07/17

Шударга ёсны лекц: Нэгэн компаний алдаа

Өмнөх - Амьд үлдэхийн төлөөх "аллага"

Сандел:
Өмнөх лекцээр бид усан онгоцны гишүүд болох Дадли болон Стивенс нарын шүүх хурлын тухай хэлэлцсэн. Далайд осолдсон залуус балчир хүүг алж идсэн тухай хэрэг.
Юуны өмнө мэтгэлцээний агуулгыг эргэн санана уу. Хөлгийн ахмад болон залуурчин юу хийсэн, хийсэн зүйлийнх нь талаар ямар ямар саналууд гарсан билээ? Тэдгээрийг толгойдоо сэргээж аваад, философич Жереми Бентамын Утилитаризм (Utilitarianism)-ын тухай яриандаа орцгооё.

2017/06/27

Шударга ёсны лекц: Амьд үлдэхийн төлөөх "аллага"

Өмнөх - Золиосны амийг сонгож болох уу?


Сандел:
Өмнөх лекцээр ёс суртахууны дилеммаг тойрсон хэд хэдэн хийсвэр жишээг тойруулан ярилцсан. Төмөр замын осол, эмч, эрүүл мөртлөө эрхтнээ сугалуулах шахсан хүний тухай ярилцсан. Тэгээд лекцийн явцаас 2 зүйл ойлгогдож ирсэн.

2017/06/21

Шударга ёсны лекц: Золиосны амийг сонгож болох уу?

Профессор Майкл Сандел лекцийн танхимын индэр дээр гарч ирэн, оюутнууд алга ташсаар хичээл эхлэв.

2017/06/09

Дармапада номын хураангуй (3-р хэсэг)

Өмнөх - Дармапада номын хураангуй (2-р хэсэг)

3.       Шуналыг хаях нь

Бүү шуна

Хүний сэтгэл дотор үнэнхүү олон янзын нисванисууд байдаг. Шөнийн хонхыг 108 удаа цохьдог нь нисванисын тоо юм аа гэж ярилцах нь бий ч, яаж тоолохоос хамаараад түүнээс ч олон байх боломжтой. Тэр мэт тоогүй олон нисванисууд үргэлж биднийг шаналгаж, үйл хөдлөлийг маань будилуулах ярвигтай оршихуйнууд боловч, түүн дотроо “мунхаг”-тай ч эн зэрэгцэхүйц чухал этгээд болох “шунал” гээчийн тухай энэ удаад ярилцъя.

2017/05/08

Дармапада номын хураангуй (2-р хэсэг)

Өмнөх - Дармапада номын хураангуй (1-р хэсэг)


2.        Атаархлаас хөндийрөх нь

Энэ хорвоо бүхэлдээ карма

Өмнөх хэсэгт Dukkha буюу зовлонгийн үнэний тухай өгүүлсэн. Тэгвэл ерөөс яагаад хүний сэтгэлд тэр мэт зовлонгууд үүсдэг юм бол? 2-р хэсэгтээ түүний суурь шалтгааны тухай эргэцүүлэн харцгаая.

2017/05/01

Дармапада номын хураангуй (1-р хэсэг)

Оршил

Аль ч эрдэм номд нас залуу, тархи сийрэг дээрээ шамдан суралцахгүй бол оройтно гээч явдал үнэхээр байдаг. Харин буддизмд суралцахын хувьд гэвэл насны хамаарал гэж үгүй. 50 нас, 60 наснаасаа эхэлсэн ч ер оройтсон болохгүй. Эсрэгээрээ бараг залуу үеэс илүү суралцахад тохиромжтой байж мэднэ. Дунд ахимаг насны хүмүүс амьдралын зовлон гашууг голдоо ортол мэдэрсэн байдаг нь, тэднийг залуу хүмүүсээс илүүтэй хичээнгүйлэн шамдаж, сэтгэлээсээ суралцах шалтгаан болдог.
Ингээд энэ удаад буддизмд суралцах хүсэлтэй хүмүүсийн зайлшгүй унших ёстой сурах бичиг болох “Дармапада (буюу Номын шүлэг)” судрыг толилуулж байна.

2017/04/03

31. Соссюр. Ертөнцийг ангилах нь

Өмнөх - 30. Хайдеггер. Оршихуй гэдэг бол хүний дотор үүсдэг зүйл

Явж явж тэгээд оршихуй гэж юу болж таарав аа?
Энэ асуултын хариу болгож, Швейцарийн хэл судлаач Соссюрын (1857 - 1913) философи бяцхан сэжүүр өгч магадгүй юм.