2012/12/13

Хувьсалын ирээдүй

Яагаад ч юм хүн болгон хүсдэг нийтлэг хүсэл гэж бий. Урт нас, эрүүл мэнд, гоо үзэсгэлэн, оюун ухаан...
Аз болоход тэдний заримыг биелүүлэх боломж ген дотор бий.
Урьд цагт ганц хүний генийг бүрэн анализ хийхийн тулд хэдэн сарын хугацаа, нүд бүлтийм зардал хэрэгтэй байсан бол, сүүлийн үед 5000$ төлөөд цаг 20 минутын дотор л гаргаад авч болдог болсон гэх. Бүрэн анализ хийгдсэн нэг хүний генийн мэдээлэл нь 200Gb хэмжээний юм болдог байна. Гарын алганы дайтай хатуу дискэнд л та бүхлээрээ багтчихна гэсэн үг.

Энэ мэдээллийн ачаар та өөрийгөө бусадтай харьцуулж, ямар өвчинд өртөмтгий болон, яаж түүнээс сэргийлэх зэрэг нарийн ширийн зүйлийг өөртөө хамгийн тохиромжтойгоор мэдэж авах боломжтой.

Давс бага идэх нь дээр гэх хүн байхад, ахиухан давс идсэн нь дээр хүн ч бий. Зарим нь амттан идэхгүй байсан нь дээр бол, зарим нь аль болох идвэл сайн байх жишээтэй.

Генийн мэдээллийг database–жүүлэхийн үр ашиг чухам үүндээ бий.

За тэр яах вэ.
Ингэхэд эрүүл энх боллоо гээд тэр нь хөгжил мөн болов уу? Эсвэл улам ухаантай болох нь хөгжил мөн үү?

– Хөгжил гэж юу юм бэ?
– Хувьсал гэж юу юм бэ?

Харамсалтай нь, амьд байгалийн хувьд хүч чадал, оюун ухаан гээч нь заавал хөгжил байх албагүй. Сульдаатай мөртлөө усан тэнэг ч бай, амьд үлдэж чадаж л байвал ялалт түүнийх байх болно.

Амьд үлдэхийн төлөөх хамгийн чухал шаардлага бол "Орчиндоо дасан зохицох" чадвар. Зарим тохиолдолд дээрх шаардлагыг хангаж, үр удмаа үлдээх нөхцөл нь хүч чадал ч биш, оюун ухаан ч биш, эсрэгээрээ "тэнэг хулчгар" байхыг ч үгүйсгэхгүй.

Үе дамжин өвлөгдөх амьд байгалийн тэр бүх шинж чанарыг генийн мэдээлэл агуулдаг.

Ген нь тоймгүй олон вариантуудыг туршиж үзэнгээ, аль нь илүү орчинд тэсвэртэй болохыг нь шалгаад явна. Тэд заримдаа байж боломгүй суут ухаантныг төрүүлдэг бол, заримдаа байж боломгүй усан тэнэгийг ч төрүүлнэ. Учир нь аль нь хол явахыг шалгаж үзэхээс нааш мэдэх аргагүй.

Хүний бие дээр энэ туршилт хийгдэж эхлээд 200,000 жилийг үдээд байна. Генийн хувьд бол, хүний бие нь туршилтын нэг дээж төдий л зүйл бөгөөд, ганц хэрэглээд хаядаг бохьноос өөрцгүй оршихуй.

Түүний хувьд "энэ хувилбар цаашид хэр удаан тэсэж үлдэх вэ" гэдэг л хамгийн чухал болохоос, ухаантай байна уу, жаргалтай байна уу мэт нь үнэндээ дэдийн дэдийн дэд асуудал гэхэд болно.

Өөрөөр хэлбэл, амьд байгалийн хувьсал гэдэг нь "генийн хувьсал"–аас өөр юу ч биш юм.

Харин өнөөгийн шинжлэх ухаан тэр генийг задлан шинжилж, бүр янзлан өөрчилж чаддаг болоод байна.

Нэг ёсондоо, урьд өмнө зөвхөн байгальд байсан "генийг хувьсгах лиценз"–ийг хүн бид гартаа оруулжээ.

Урт нас, эрүүл мэнд, гоо сайхан, оюун ухааныг шоо шидэж тааруулдаг байсан бол, үүнээс хойш буусан шооны нүхийг өөрчилж чаддаг болох нь. Өөрчлөөд зогсохгүй аль таалагдсан чанараа үр хойчдоо өвлүүлэх ч боломжтой болно. Хойч үедээ өвчин өвлүүлэх үү, эрүүлийг өвлүүлэх үү гэдгээ та өөрөө шийдэх юм.

Тэгтэл энэ хүрээд, хүмүүсийн дунд ширүүн мэтгэлцээн өрнөв.

– Хүний сонголт байгальд дасан зохицох чадвартай байж, амьд үлдэх магадлалыг өндөрсгөхүйц байж чадах уу??
(нэг ёсондоо, байгалиас дээр байж чадах уу?)

Ген бол сайхан муухай, тэнэг мулгуу ялгалгүй, 360°–ийн бүхий л боломжийг шалгадаг бол, хүний хүсэл зориг гээч нь тогтсон нэг зүгрүү л тэмүүлж, хувьслын цувааг туйлшруулах эрсдэлтэй.

Эрсдлийг бууруулахын тулд "төрөлжүүлэх" шаардлага гэж байдаг. Бүгд нэг зүг рүү хараад байвал ташираараа мөхөх аюултай. Тийм ч учраас амьтад сүрэглэж амьдардаг. Та ч гэсэн бүх мөнгөө ганцхан банканд хадгалдаггүй биз дээ?

Хүний хувьд "илэрхий муу" гэгддэг өвчин хүртэл заримдаа амьд үлдэхэд сайнаар нөлөөлөх явдал бий. Жишээ нь цусан тахал (буюу Sickle-cell disease) гэх өвчин цусны улаам бөөмийг цөөрүүлж цус багадалт үүсгэснээр үхэлд хүргэх ч явдал бий. Гэвч тийм цусан дээр Malaria өвчний нян үржиж чаддаггүй тул, өнөөг хүртэл Malaria өвчний тархалттай бүсэд цус багадалтанд өртөмтгий ген дамжигдан өвлөгдсөөр ирсэн байдаг.

Эцсийн эцэст юу сайн, юу мууг хүний явцуу үзэмж, богино ухамсараар шийдэх боломжгүй юм. Тааруухан сонголт хийж хожмын аюулыг далласнаас, харин ч болж өгвөл сонголтыг улам аривжуулбал сайн.

Гэтэл өнөөгийн бодит байдал, хүний нийгэм, ардчилал, эрх чөлөө, эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжил, элбэг хангалуун амьдрал, бидний хүсэл тэмүүлэл улам бүр нэг цэг рүү жижигрэн нарийссаар л байна.

7 настай хүүхдээ зодсон эцгийг сая саяар үзэн ядна. Тийм хүн байснаас байхгүй нь дээр гэж үздэг бидний нийтлэг үзэл, ёс суртахууны зэрэмдэг ойлголт, төгс төгөлдөрийн төлөөх сохор хөөцөлдөөн, сайныг шилж мууг гээх гэсэн явцуу санаархал. Тэгээд түүнээс бусдыг үл тэвчигч. Дургүй хүргэсэн болгоноо буудан алж, дургүй хүргэсэн болгоноо олны дунд шившиглэн доромжлохыг шүлэнгэтэн мөрөөсөх хэрцгий тачаадал.

Бид эрх чөлөөний төлөө өөрсдийгөө дөнгөлж байна. Нэг хэвээр сэтгэж, нэг талд зогсож, нэг юм ярьж, нэг зүг рүү чиглэх. Энэ тэгээд эрх чөлөө мөн үү?

Сонголтыг цөөлдөг эрх чөлөөний дэргэд, сонголтыг тэлдэг цензур байвал, тэр жинхэнэ эрх чөлөө гэлтэй...

Ирээдүй гэдэг урьдчилж харахгүйгээс л хойш, хэзээд хаалттай ертөнц. Ирээдүйн хувьслын чиг хандлага хаашаа зүглэхийг зөвхөн "гадаад орчин" л шийднэ. Нэгэнт ирээдүй тодорхойгүйгээс хойш, түүний бүхий л хувилбарыг тооцоолж, зайлшгүй сонголтуудыг бэлдэх шаардлагатай.

Харин үүнийг явцуу сонирхол бүхий хүн бид хийж чадах уу?

Хүн төрөлхитөн амьд байгалийг удирдан чиглүүлэхэд бэлэн үү?


13 comments:

  1. Hvnd Zvreh Setgel Hair baidag. . .

    ReplyDelete
  2. Ирээдүй гэж байхгүй. Өнгөрсөн ч гэж байхгүй. Одоо цаг л гэж байдаг. Чи ирээдүй рүү явдаг машин бүтээгээд очлоо гэхэд тэр чинь бас л одоо цаг байх болно. Ekhart Tolle

    ReplyDelete
    Replies
    1. ирээдүй гэж байлгүй яахав. Ирээдүйн тухай одоо цаг дээр яг одоо ярьж ч болно.

      Delete
  3. gen gedeg chin suns ym bna gej bodood bh bolloo. ene niitlel bur saihan notlood ugluu.

    ReplyDelete
    Replies
    1. сүнсний тодорхойлолт нь юу юм бэ?

      Delete
  4. Bolohgui bugd ijilhen huuhed hiiseer etsestee neg haniadaar bugd hiarna. hun hedii chinee dur zorgooroo aashlana todii chinee ooriigoo ustgana gej bolno or;
    Bolno bugd l oor oor zuil huseh uchraas oor oor humuus torno gej bas uzej volno

    ReplyDelete
    Replies
    1. бүгд үнэхээр өөр өөр зүйл хүсч байгаа болов уу?

      Delete
  5. Anonymous27/2/15 08:18

    Lol. Suuldee gene gedeg ni suns yum baina geh shig galzuurah ni ee. Xaxaxa. Gene bol bidnii owog deedsiin medeelliin tsogtsos. Anagaah uhaand hogiin gene baidag talaarh oilgolt odoonoos uguisgegdej baina. Terhuu hogiin gened uzej baisan geneuud shaal oor holboos uusgej, omno ni baigaagui biyiin darkhlaa, tarhinii hogjliig bii bolgoj baina. Ene ni omno ni orshij baisan aguu irgenshlees uudsen bidnii gene ergen sergej baigaagiin neg helber bogood ene chigleld hediinee olon sudalgaa garch ehelj baina. Ene niitleluuded uhamsar, oyun uhaanii hogjil baigali, tuunii huwisald herhen nolooldog talaar yoroos durdahgui baigaa ni yawtsuu bolgoh yum.^^^. Es hogjim sonsoj bayasdag, sunstei baidag, uurlaj bas uitgarladag, durladag tuhai yu ch baihgui baigaa ni delhiin suns gayagiin talaar durdadguitei holbootoi baih. Bidnii ergen toiron bidnii boddogoos iluu gaihaltai shuu dee.

    ReplyDelete
  6. хүн төрөлхтөн өөрөө хэн нэгний бүтээл байж бурхны дүрд орох гэж давраад байхаа болих хэрэгтэй, өөрсдийн явцуу сонирхолд нийцүүлэн дандаа гоо сайхан хүмүүс бүтээчлээ гэхэд аягүй бол царай муутай нь тэр үед илүү моодонд орчих ч юм бил үү? урт наслаад унавал үхэж далдруулдаг бизнес ч юмуу, тйим нээлт хийх хэрэг болох байлгүй , байснаараа л байж байг, тэрбум тэрбум жилээр хувьсаад төгөлдөржөөд ирсэн юмыг хэдхэн зуун жил ч хөгжиж чадаагүй шинжлэх ухаан төгс төгөлдөр болгочно гэж юу байхав?

    ReplyDelete
  7. гэхдээ эхлээд хүн үнэхээр хэн нэгний бүтээл гэх дүгнэлтээ батлах хэрэгтэй болж дээ

    ReplyDelete